Zatarcie skazania oznacza, że skazanie uważa się za niebyłe, a wpis o nim usuwa się z Krajowego Rejestru Karnego (art. 106 Kodeksu karnego). W zdecydowanej większości przypadków następuje ono automatycznie, z mocy prawa, po upływie terminu wskazanego w art. 107 kk – od roku przy grzywnie do 10 lat przy karze pozbawienia wolności. Wniosek do sądu składa się tylko wtedy, gdy chcesz przyspieszyć zatarcie skazania na karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą 3 lat.
Wiele osób latami sądzi, że „figuruje w kartotece”, choć ich skazanie dawno uległo zatarciu. Wyjaśniamy, jak liczyć terminy, kiedy warto złożyć wniosek i co może zatarcie zablokować.
Spis treści
- Czym jest zatarcie skazania i co ci daje?
- Kiedy zatarcie skazania następuje z mocy prawa?
- Kiedy trzeba złożyć wniosek o zatarcie skazania?
- Co może zablokować zatarcie skazania?
- Jak sprawdzić, czy skazanie zostało już zatarte?
- Czego zatarcie skazania nie zmienia?
- Najważniejsze wnioski
- FAQ
- Podsumowanie
Czym jest zatarcie skazania i co ci daje?
Zatarcie skazania to prawna fikcja, zgodnie z którą z chwilą zatarcia skazanie uważa się za niebyłe. Wpis usuwa się z rejestru skazanych, a informacja z Krajowego Rejestru Karnego nie wykazuje już tego wyroku.
W praktyce oznacza to, że możesz oświadczyć, iż nie byłeś karany, na przykład przy ubieganiu się o pracę wymagającą niekaralności. Zatarte skazanie nie może też być brane pod uwagę przy ocenie, czy popełniając kolejne przestępstwo, działałeś w warunkach powrotu do przestępstwa. Jedynym wyjątkiem jest art. 106a kk: nie ulega zatarciu skazanie na bezwzględną karę pozbawienia wolności za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, jeżeli pokrzywdzony był małoletnim poniżej 15 lat.
Kiedy zatarcie skazania następuje z mocy prawa?
Zatarcie z mocy prawa następuje samoczynnie po upływie terminu zależnego od rodzaju orzeczonej kary – nie musisz składać żadnego pisma. Termin liczy się co do zasady od wykonania kary, jej darowania albo przedawnienia jej wykonania, a nie od dnia wydania wyroku.
| Rozstrzygnięcie | Termin zatarcia z mocy prawa | Podstawa |
|---|---|---|
| Grzywna | 1 rok od wykonania, darowania lub przedawnienia wykonania kary | art. 107 § 4a kk |
| Kara ograniczenia wolności | 3 lata od wykonania, darowania lub przedawnienia wykonania kary | art. 107 § 4 kk |
| Kara pozbawienia wolności (bez zawieszenia) | 10 lat od wykonania, darowania lub przedawnienia wykonania kary | art. 107 § 1 kk |
| Kara z warunkowym zawieszeniem wykonania | 1 rok od zakończenia okresu próby | art. 76 § 1 kk |
| Odstąpienie od wymierzenia kary | 1 rok od uprawomocnienia się orzeczenia | art. 107 § 5 kk |
Przy karze dożywotniego pozbawienia wolności zatarcie następuje po 10 latach od darowania kary albo przedawnienia jej wykonania (art. 107 § 3 kk). Jeżeli wyrok zapadł przed zmianami Kodeksu karnego obowiązującymi od 1 października 2023 r., liczenie terminu może wymagać analizy przepisów przejściowych – w razie wątpliwości warto skonsultować wyliczenie z adwokatem.
Kiedy trzeba złożyć wniosek o zatarcie skazania?
Wniosek ma sens wyłącznie przy skazaniu na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia, która nie przekraczała 3 lat. Zgodnie z art. 107 § 2 kk sąd może wtedy zarządzić zatarcie już po 5 latach zamiast po 10, jeżeli w tym czasie przestrzegałeś porządku prawnego.
Wniosek składasz do sądu, który wydał wyrok skazujący w pierwszej instancji. Opłata wynosi 45 zł, a przy trudnej sytuacji materialnej można wnosić o zwolnienie od kosztów. W piśmie wskaż sygnaturę wyroku, karę i datę jej wykonania oraz opisz swoją postawę po odbyciu kary, na przykład stałe zatrudnienie i dobre opinie. Sąd nie ma obowiązku uwzględnić wniosku, dlatego jego rzetelne przygotowanie realnie zwiększa szanse. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Pomocne wzory pism znajdziesz w zakładce wzory wniosków.
Co może zablokować zatarcie skazania?
Zatarcie nie nastąpi, dopóki nie wykonasz wszystkich środków orzeczonych w wyroku. Art. 107 § 6 kk przesądza, że jeśli orzeczono środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, skazanie nie ulegnie zatarciu przed ich wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania.
Najczęstsze przeszkody to:
- niezakończony zakaz prowadzenia pojazdów, zwłaszcza orzeczony na długie lata,
- niezapłacone świadczenie pieniężne lub nawiązka, typowe przy skazaniu za jazdę po alkoholu,
- niewykonany obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia,
- kolejne skazanie – zgodnie z art. 108 kk przy kilku skazaniach albo ponownym przestępstwie popełnionym w okresie biegu terminu dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań.
Jak sprawdzić, czy skazanie zostało już zatarte?
Najprościej złożyć zapytanie do Krajowego Rejestru Karnego – jeśli skazanie uległo zatarciu, nie pojawi się w informacji o osobie.
Jeżeli wpis nadal widnieje, a twoim zdaniem termin już minął, ustal datę wykonania kary i wszystkich środków. Pomocne będą postanowienia sądu o wykonaniu kary, potwierdzenia wpłat grzywny i świadczeń oraz zaświadczenie z zakładu karnego.
Czego zatarcie skazania nie zmienia?
Zatarcie usuwa skutki karne skazania, ale nie znosi zobowiązań cywilnych wynikających z przestępstwa. Jeżeli pokrzywdzony uzyskał wyrok zasądzający odszkodowanie, dług pozostaje do spłaty niezależnie od zatarcia.
Z punktu widzenia prawa karnego jesteś jednak osobą niekaraną, a sąd orzekający w ewentualnej nowej sprawie nie może traktować zatartego wyroku jako okoliczności obciążającej.
Najważniejsze wnioski
- Z chwilą zatarcia skazanie uważa się za niebyłe, a wpis usuwa się z Krajowego Rejestru Karnego.
- Zatarcie z mocy prawa następuje po roku przy grzywnie, po 3 latach przy ograniczeniu wolności i po 10 latach przy karze pozbawienia wolności.
- Skazanie z warunkowym zawieszeniem kary ulega zatarciu z mocy prawa po roku od zakończenia okresu próby.
- Na wniosek sąd może zatrzeć skazanie na karę pozbawienia wolności do 3 lat już po 5 latach, a opłata od wniosku wynosi 45 zł.
- Niewykonany środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny blokuje zatarcie, a przy kilku skazaniach zacierają się one tylko jednocześnie.
FAQ
Czy po zatarciu skazania mogę mówić, że nie byłem karany?
Tak. Zgodnie z art. 106 kk zatarte skazanie uważa się za niebyłe, więc możesz zgodnie z prawdą oświadczyć, że nie byłeś karany. Wyjątkiem są skazania wymienione w art. 106a kk, które w ogóle nie ulegają zatarciu.
Od kiedy liczy się termin zatarcia skazania?
Co do zasady od wykonania kary, jej darowania albo przedawnienia jej wykonania, a nie od daty wyroku. Przy karze z warunkowym zawieszeniem termin roczny liczy się od zakończenia okresu próby.
Czy wniosek o zatarcie skazania jest płatny?
Tak, opłata od wniosku wynosi 45 zł. Jeżeli twoja sytuacja materialna nie pozwala jej uiścić, możesz jednocześnie złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów.
Czy niezapłacona nawiązka wstrzymuje zatarcie?
Tak. Dopóki środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny nie zostanie wykonany, darowany albo nie przedawni się jego wykonanie, skazanie nie ulegnie zatarciu, nawet jeśli sama kara została odbyta.
Podsumowanie
Zatarcie skazania w większości spraw następuje automatycznie, a jego termin zależy od rodzaju kary i daty jej wykonania, w tym wykonania wszystkich środków karnych. Jeżeli chcesz ustalić, kiedy twoje skazanie ulegnie zatarciu, albo przygotować wniosek o wcześniejsze zatarcie, skontaktuj się z Kancelarią Adwokacką Marek Wasilewski w Gdyni, aby przeanalizować wyrok i dobrać właściwą drogę.
