Najszybciej odzyskasz należność od kontrahenta, uzyskując nakaz zapłaty – w postępowaniu upominawczym, nakazowym albo w elektronicznym postępowaniu upominawczym (e-sąd). Sąd wydaje nakaz na posiedzeniu niejawnym, bez rozprawy, a jeśli dłużnik nie wniesie w terminie sprzeciwu lub zarzutów, nakaz ma skutki prawomocnego wyroku i po nadaniu klauzuli wykonalności trafia do komornika.

W Kancelarii Adwokackiej Marek Wasilewski w Gdyni pomagamy przedsiębiorcom wybrać tryb dochodzenia należności. Wyjaśniamy, czym różnią się te trzy drogi, ile kosztują i kiedy e-sąd nie jest najlepszym wyborem.

Spis treści

1. Czym jest nakaz zapłaty i kiedy sąd go wydaje?
2. Postępowanie upominawcze – podstawowa droga dla roszczeń pieniężnych
3. Postępowanie nakazowe – kiedy dokumenty dają przewagę?
4. E-sąd, czyli elektroniczne postępowanie upominawcze
5. Który tryb wybrać? Porównanie
6. Co się dzieje po wydaniu nakazu zapłaty?
7. Najważniejsze wnioski
8. FAQ
9. Podsumowanie

Czym jest nakaz zapłaty i kiedy sąd go wydaje?

Nakaz zapłaty to orzeczenie, w którym sąd nakazuje pozwanemu zapłacić dochodzoną kwotę wraz z kosztami albo w terminie wnieść środek zaskarżenia (art. 480² § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Sąd wydaje go, gdy powód dochodzi roszczenia pieniężnego, na posiedzeniu niejawnym, a czynności w sprawie może wykonywać referendarz sądowy (art. 480¹ § 1 i art. 480⁴ k.p.c.).

Nakaz zapłaty, od którego nie wniesiono środka zaskarżenia, ma skutki prawomocnego wyroku (art. 480² § 4 k.p.c.). Zanim złożysz pozew, warto wysłać dłużnikowi przedsądowe wezwanie – jak je przygotować, opisujemy we wpisie o skutecznym wezwaniu do zapłaty.

Postępowanie upominawcze – podstawowa droga dla roszczeń pieniężnych

W postępowaniu upominawczym sąd wydaje nakaz zapłaty w każdej sprawie o roszczenie pieniężne, chyba że według treści pozwu roszczenie jest oczywiście bezzasadne, twierdzenia co do faktów budzą wątpliwość albo zaspokojenie roszczenia zależy od świadczenia wzajemnego (art. 499 k.p.c.). Nie składasz osobnego wniosku – sąd sam ocenia podstawy.

Dłużnik może wnieść sprzeciw w terminie 2 tygodni od doręczenia nakazu w kraju (art. 480² § 2 pkt 1 i art. 505 k.p.c.). Sprzeciw nie wymaga opłaty od pozwanego, a nakaz traci moc w zaskarżonej części i sprawa trafia do zwykłego postępowania. Od pozwu pobiera się pełną opłatę, ustalaną według wartości przedmiotu sporu.

Postępowanie nakazowe – kiedy dokumenty dają przewagę?

Postępowanie nakazowe jest dostępne, gdy roszczenie udowodnisz określonymi dokumentami dołączonymi do pozwu, a wniosek o wydanie nakazu zgłosisz w pozwie (art. 484¹ i 485 k.p.c.). Dla przedsiębiorców najważniejsze podstawy to:

• zaakceptowany przez dłużnika rachunek albo jego pisemne uznanie długu złożone po wezwaniu do zapłaty,
• weksel lub czek należycie wypełniony,
• w transakcjach handlowych – umowa, dowód spełnienia świadczenia niepieniężnego i dowód doręczenia dłużnikowi faktury (art. 485 § 2¹ k.p.c.).

Największa zaleta: nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z chwilą wydania stanowi tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez klauzuli (art. 492 § 1 k.p.c.). Możesz więc przez komornika zabezpieczyć np. środki na rachunku dłużnika, zanim sprawa się zakończy. Od pozwu pobiera się czwartą część opłaty, a pozwany, który wnosi zarzuty, płaci pozostałe trzy czwarte (art. 19 ust. 2 i 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Termin na zarzuty wynosi miesiąc od doręczenia nakazu na terytorium Unii Europejskiej (art. 480² § 2 pkt 3 k.p.c.).

E-sąd, czyli elektroniczne postępowanie upominawcze

E-sąd to elektroniczne postępowanie upominawcze prowadzone przez VI Wydział Cywilny Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie dla całej Polski, za pośrednictwem portalu e-sad.gov.pl. Pozew składa się wyłącznie elektronicznie, a dowodów się do niego nie dołącza – wystarczy je wskazać (art. 505³¹ i 505³² k.p.c.).

Ograniczenia e-sądu są istotne:

• można dochodzić tylko roszczeń pieniężnych, które stały się wymagalne w ciągu 3 lat przed wniesieniem pozwu (art. 505^29a k.p.c.),
• nakaz nie zostanie wydany, jeśli doręczenie miałoby nastąpić za granicą (art. 505²⁸ § 2 k.p.c.),
• po wniesieniu sprzeciwu sąd umarza postępowanie (art. 505³⁶ k.p.c.) – trzeba wtedy złożyć zwykły pozew.

Jeżeli wniesiesz nowy pozew w ciągu 3 miesięcy od umorzenia, skutki wniesienia pozwu, w tym przerwanie biegu przedawnienia, liczą się od dnia złożenia pozwu w e-sądzie (art. 505³⁷ § 2 k.p.c.), a opłatę z e-sądu zalicza się na poczet nowej. Opłata w EPU to czwarta część zwykłej opłaty, nie mniej niż 30 zł.

Który tryb wybrać? Porównanie

Wybór trybu zależy od dokumentów, jakie masz, i od tego, czy spodziewasz się sporu. Najważniejsze różnice pokazuje tabela.

Cecha	Upominawcze	Nakazowe	E-sąd (EPU)
Opłata od pozwu	pełna	1/4 opłaty	1/4 opłaty, min. 30 zł
Wymagane dokumenty	dowody dołączone do pozwu	dokumenty z art. 485 k.p.c.	dowody tylko wskazane
Środek zaskarżenia	sprzeciw – 2 tygodnie	zarzuty – miesiąc	sprzeciw – 2 tygodnie
Skutek zaskarżenia	sprawa w zwykłym trybie	sprawa w zwykłym trybie	umorzenie, nowy pozew
Tytuł zabezpieczenia od wydania	nie	tak	nie

E-sąd sprawdza się przy drobnych, bezspornych należnościach, a przy mocnych dokumentach często lepsze jest postępowanie nakazowe.

Co się dzieje po wydaniu nakazu zapłaty?

Jeżeli dłużnik nie zapłaci i nie zaskarży nakazu w terminie, nakaz staje się prawomocny. Wtedy składasz wniosek o nadanie klauzuli wykonalności, a następnie wniosek egzekucyjny do komornika. W e-sądzie tytuł wykonawczy ma postać elektroniczną.

Jeżeli dłużnik wniesie sprzeciw lub zarzuty, sprawa toczy się dalej przed sądem – w postępowaniu nakazowym sąd wydaje wyrok, którym utrzymuje nakaz w mocy albo go uchyla (art. 493 § 4 k.p.c.). Cały proces odzyskiwania należności, od monitoringu płatności po egzekucję, opisujemy we wpisie o windykacji należności w firmie.

Najważniejsze wnioski

• Nakaz zapłaty wydaje się bez rozprawy, a niezaskarżony w terminie ma skutki prawomocnego wyroku.
• W postępowaniu upominawczym sprzeciw wnosi się w ciągu 2 tygodni od doręczenia nakazu w kraju.
• Nakaz w postępowaniu nakazowym od chwili wydania jest tytułem zabezpieczenia, a zarzuty wnosi się w ciągu miesiąca.
• W e-sądzie można dochodzić tylko roszczeń pieniężnych wymagalnych w ciągu 3 lat przed wniesieniem pozwu.
• Sprzeciw w e-sądzie prowadzi do umorzenia, ale nowy pozew złożony w ciągu 3 miesięcy zachowuje skutki pierwszego.

FAQ

Ile trwa uzyskanie nakazu zapłaty?

Czas zależy od obciążenia sądu. W sprawach z art. 485 § 2¹ k.p.c. pierwsze posiedzenie powinno się odbyć nie później niż 2 miesiące od wniesienia pozwu, a e-sąd zwykle działa szybciej niż sądy „papierowe”.

Czy e-sąd jest dobry dla firmy, która ma dłużnika za granicą?

Nie. W elektronicznym postępowaniu upominawczym nakaz nie może zostać wydany, jeżeli doręczenie pozwanemu miałoby nastąpić poza granicami kraju. W takiej sprawie trzeba wybrać inny tryb, np. europejski nakaz zapłaty albo zwykły pozew.

Czy nakaz zapłaty przerywa bieg przedawnienia?

Przedawnienie przerywa już wniesienie pozwu, a nie dopiero wydanie nakazu. W e-sądzie skutek ten zostaje zachowany po umorzeniu, jeśli w ciągu 3 miesięcy złożysz zwykły pozew o to samo roszczenie.

Czy przedsiębiorca może sam złożyć pozew w e-sądzie?

Tak, po założeniu konta na portalu e-sad.gov.pl. Trzeba podać prawidłowe dane pozwanego, w tym PESEL, NIP lub numer KRS – błędne oznaczenie może skutkować grzywną.

Podsumowanie

Nakaz zapłaty to najkrótsza droga do tytułu wykonawczego przeciwko kontrahentowi, który nie płaci. E-sąd jest tani i szybki przy bezspornych długach, postępowanie nakazowe daje przewagę, gdy masz dokumenty i chcesz od razu zabezpieczyć majątek dłużnika, a postępowanie upominawcze jest uniwersalną drogą dla pozostałych roszczeń pieniężnych. Jeżeli chcesz odzyskać należność od kontrahenta, skontaktuj się z Kancelarią Adwokacką Marek Wasilewski w Gdyni, aby dobrać tryb i przygotować pozew, a w sprawach osób prywatnych sprawdź naszą ofertę z zakresu prawa cywilnego.