Ustalenie ojcostwa może nastąpić przez uznanie dziecka przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo wyrokiem sądu, natomiast zaprzeczenie ojcostwa jest możliwe wyłącznie w procesie sądowym. Terminy są krótkie: mąż matki i matka mają rok od dnia, w którym dowiedzieli się, że dziecko nie pochodzi od męża, nie dłużej jednak niż do pełnoletności dziecka. Rozstrzygającym dowodem w takich sprawach jest zwykle opinia biegłego z badań DNA.

Przekroczenie terminu zamyka drogę do sądu bez względu na wynik badań genetycznych. Wyjaśniamy, kto może wystąpić z powództwem, w jakim czasie i jak wygląda sprawa przed sądem.

Spis treści

1. Czym różni się ustalenie ojcostwa od zaprzeczenia ojcostwa?
2. Kto i w jakim terminie może wnieść pozew o zaprzeczenie ojcostwa?
3. Kiedy można żądać sądowego ustalenia ojcostwa?
4. Jakie dowody liczą się w sprawie o ojcostwo?
5. Jak przebiega sprawa o ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa?
6. Jakie skutki wywołuje wyrok w sprawie o ojcostwo?
7. Najważniejsze wnioski
8. FAQ
9. Podsumowanie

Czym różni się ustalenie ojcostwa od zaprzeczenia ojcostwa?

Zaprzeczenie ojcostwa służy obaleniu ustawowego domniemania, że ojcem dziecka jest mąż matki, a ustalenie ojcostwa – wskazaniu ojca, gdy takiego domniemania nie ma. Zgodnie z art. 62 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego domniemanie obejmuje dziecko urodzone w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania i może zostać obalone tylko wyrokiem.

Jeżeli matka nie jest zamężna albo domniemanie zostało obalone, ojcostwo ustala się przez uznanie w urzędzie stanu cywilnego (art. 73 kro) lub na mocy orzeczenia sądu (art. 84 kro). Odrębną sprawą jest ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa – służy ono mężczyźnie, który uznał dziecko, choć nie jest jego biologicznym ojcem.

Kto i w jakim terminie może wnieść pozew o zaprzeczenie ojcostwa?

Pozew o zaprzeczenie ojcostwa mogą wnieść mąż matki, matka, dziecko po osiągnięciu pełnoletności oraz prokurator, a każdy z nich ma własny termin.

• Mąż matki – w ciągu roku od dnia, w którym dowiedział się, że dziecko od niego nie pochodzi, najpóźniej do dnia osiągnięcia przez dziecko pełnoletności (art. 63 kro).
• Matka – na tych samych zasadach: rok od dowiedzenia się, nie później niż do pełnoletności dziecka (art. 69 § 1 kro).
• Dziecko – po osiągnięciu pełnoletności, w ciągu roku od dnia, w którym dowiedziało się, że nie pochodzi od męża matki; jeśli wiedziało o tym wcześniej, termin biegnie od osiemnastych urodzin (art. 70 § 1 kro).
• Prokurator – gdy wymaga tego dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego (art. 86 kro).

Zaprzeczenie ojcostwa jest niedopuszczalne, jeżeli dziecko urodziło się w następstwie procedury medycznie wspomaganej prokreacji, na którą mąż matki wyraził zgodę (art. 68 kro), a także po śmierci dziecka, chyba że zmarło ono w toku postępowania.

Kiedy można żądać sądowego ustalenia ojcostwa?

Sądowego ustalenia ojcostwa mogą żądać dziecko, jego matka oraz domniemany ojciec (art. 84 § 1 kro). Matka i domniemany ojciec mogą wnieść pozew najpóźniej do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności, natomiast przepisy nie ograniczają w ten sposób samego dziecka.

Jeżeli domniemany ojciec nie żyje, pozew kieruje się przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy.

Jakie dowody liczą się w sprawie o ojcostwo?

Najważniejszym dowodem jest opinia biegłego z zakresu genetyki oparta na badaniu DNA, która pozwala wykluczyć ojcostwo albo potwierdzić je z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością.

Znaczenie mają też zeznania świadków i korespondencja stron, zwłaszcza w kontekście art. 85 kro, który przyjmuje domniemanie ojcostwa mężczyzny obcującego z matką między 300. a 181. dniem przed urodzeniem dziecka. Jeżeli strona uchyla się od badania, sąd oceni, jakie znaczenie nadać tej odmowie (art. 233 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego).

Jak przebiega sprawa o ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa?

Sprawę rozpoznaje sąd rejonowy – wydział rodzinny i nieletnich – według przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka (art. 453–458 kpc). Pozew musi wskazywać właściwe strony: na przykład mąż matki pozywa dziecko i matkę, a matka – męża i dziecko.

W praktyce postępowanie wygląda następująco:

1. złożenie pozwu z wnioskiem dowodowym o badanie DNA,
2. doręczenie pozwu stronom, a w sprawach o zaprzeczenie ojcostwa także prokuratorowi,
3. rozprawa, która odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej ze stron (art. 455 kpc),
4. pobranie materiału do badań i opinia biegłego,
5. wyrok, a po uprawomocnieniu – zmiana w akcie urodzenia dziecka.

Od pozwu o zaprzeczenie ojcostwa pobiera się opłatę stałą 200 zł, natomiast strona dochodząca ustalenia ojcostwa i roszczeń z tym związanych nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych.

Jakie skutki wywołuje wyrok w sprawie o ojcostwo?

Prawomocny wyrok kształtuje stan cywilny dziecka wobec wszystkich: ustala albo usuwa ojca w akcie urodzenia, a wraz z tym obowiązek alimentacyjny, władzę rodzicielską i prawo do dziedziczenia. W wyroku ustalającym ojcostwo sąd nadaje też dziecku nazwisko (art. 89 § 2 kro), a jeśli wymaga tego dobro dziecka, może orzec o ograniczeniu lub pozbawieniu władzy rodzicielskiej.

Razem z ustaleniem ojcostwa można dochodzić alimentów na dziecko oraz roszczeń matki z art. 141 kro: udziału ojca w wydatkach związanych z ciążą i porodem oraz w kosztach trzymiesięcznego utrzymania w okresie porodu. Roszczenia te przedawniają się z upływem 3 lat od porodu. O skutkach spadkowych piszemy w artykule o dziedziczeniu przez dzieci z różnych związków.

Najważniejsze wnioski

• Ojcostwo męża matki można obalić wyłącznie wyrokiem sądu w sprawie o zaprzeczenie ojcostwa.
• Mąż matki i matka mają rok od dowiedzenia się, że dziecko nie pochodzi od męża, najpóźniej do pełnoletności dziecka.
• Dorosłe dziecko może zaprzeczyć ojcostwu w ciągu roku od dowiedzenia się o tym, nie wcześniej jednak niż od osiemnastych urodzin.
• Sądowego ustalenia ojcostwa mogą żądać dziecko, matka i domniemany ojciec, a matka i ojciec tylko do pełnoletności dziecka.
• Strona dochodząca ustalenia ojcostwa jest zwolniona z kosztów sądowych, a pozew o zaprzeczenie ojcostwa kosztuje 200 zł.

FAQ

Czy wynik prywatnego testu DNA wystarczy do zaprzeczenia ojcostwa?

Nie. Zaprzeczenie ojcostwa wymaga wyroku sądu, a sąd opiera się zwykle na opinii biegłego sporządzonej w toku procesu.

Co, jeśli mąż matki dowiedział się o prawdzie po latach?

Roczny termin liczy się od dnia, w którym dowiedział się, że dziecko od niego nie pochodzi. Pozew musi jednak zostać wniesiony najpóźniej do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności – później może to zrobić już tylko dziecko albo prokurator.

Który sąd rozpoznaje sprawy o ojcostwo?

Sprawy o ustalenie i zaprzeczenie ojcostwa rozpoznaje sąd rejonowy, a nie okręgowy. Właściwy jest wydział rodzinny i nieletnich.

Czy razem z ustaleniem ojcostwa można żądać alimentów?

Tak. Roszczenia alimentacyjne na dziecko oraz roszczenia matki związane z ciążą i porodem można zgłosić w tym samym pozwie. Strona dochodząca ustalenia ojcostwa i związanych z nim roszczeń nie ponosi kosztów sądowych.

Podsumowanie

Ustalenie i zaprzeczenie ojcostwa to sprawy, w których decydują terminy, właściwy dobór stron i rzetelnie przeprowadzony dowód z badań DNA. Jeżeli chcesz ustalić lub zaprzeczyć ojcostwu albo zabezpieczyć alimenty na dziecko, umów konsultację i skontaktuj się z Kancelarią Adwokacką Marek Wasilewski w Gdyni, aby ocenić terminy i przygotować pozew.