Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka co do zasady wymaga zgody sądu opiekuńczego, bo jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd majątkiem dziecka (art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Od 15 listopada 2023 r. zgoda sądu nie jest jednak potrzebna, gdy dziecko zostało powołane do spadku tylko dlatego, że wcześniej odrzucił go rodzic, a oboje rodzice działają zgodnie. Na złożenie oświadczenia jest 6 miesięcy, a czas trwania sprawy o zgodę sądu nie zjada tego terminu.

W Kancelarii Adwokackiej Marek Wasilewski w Gdyni często pomagamy rodzinom, które odrzucają zadłużony spadek „łańcuchowo” – najpierw rodzice, potem dzieci. Wyjaśniamy, kiedy zgoda sądu jest konieczna, jak liczyć termin i jak złożyć oświadczenie.

Spis treści

1. Dlaczego odrzucenie spadku w imieniu dziecka wymaga zgody sądu?
2. Kiedy zgoda sądu nie jest potrzebna?
3. Jak uzyskać zgodę sądu na odrzucenie spadku przez dziecko?
4. Jakie terminy obowiązują przy odrzuceniu spadku przez małoletniego?
5. Gdzie i jak złożyć oświadczenie w imieniu dziecka?
6. Co się stanie, jeśli rodzic nie zdąży?
7. Najważniejsze wnioski
8. FAQ
9. Podsumowanie

Dlaczego odrzucenie spadku w imieniu dziecka wymaga zgody sądu?

Odrzucenie spadku w imieniu dziecka wymaga zgody sądu, ponieważ rozporządza prawami majątkowymi dziecka, a rodzice nie mogą samodzielnie dokonywać czynności przekraczających zwykły zarząd jego majątkiem (art. 101 § 3 k.r.o.). Sąd sprawdza, czy decyzja leży w interesie dziecka, np. czy długi przewyższają wartość majątku.

Dziecko zostaje wtedy wyłączone od dziedziczenia tak, jakby nie dożyło otwarcia spadku (art. 1020 Kodeksu cywilnego), a oświadczenia nie można odwołać (art. 1018 § 2 k.c.). Kontrola sądu chroni dziecko przed pochopną utratą majątku.

Kiedy zgoda sądu nie jest potrzebna?

Zgoda sądu nie jest potrzebna w sytuacji opisanej w art. 101 § 4 k.r.o., wprowadzonym nowelizacją obowiązującą od 15 listopada 2023 r. Muszą być spełnione łącznie trzy warunki:

1. dziecko jest powołane do spadku wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica,
2. rodzic odrzuca spadek w imieniu dziecka za zgodą drugiego rodzica, któremu również przysługuje władza rodzicielska, albo oboje robią to wspólnie,
3. spadek odrzucają także inni zstępni rodziców tego dziecka, czyli na przykład jego rodzeństwo.

Rodzic składający takie oświadczenie podaje pod rygorem odpowiedzialności karnej informacje o władzy rodzicielskiej, zgodzie drugiego rodzica, wcześniejszym odrzuceniu spadku i odrzuceniu go przez pozostałych zstępnych (art. 641 § 3¹ i 3² Kodeksu postępowania cywilnego). Jeżeli rodzice się nie porozumieją albo dziecko dziedziczy z innego powodu, np. po dziadku, bo rodzic zmarł wcześniej, zgoda sądu jest wymagana.

Jak uzyskać zgodę sądu na odrzucenie spadku przez dziecko?

Zgodę uzyskuje się, składając do sądu rejonowego (wydziału rodzinnego) miejsca zamieszkania dziecka wniosek o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zwykły zarząd majątkiem małoletniego. Jeżeli toczy się już sprawa o stwierdzenie nabycia spadku, zezwolenie wydaje sąd spadku (art. 640¹ k.p.c.).

We wniosku warto wskazać:

• dane spadkodawcy, datę jego śmierci i tytuł powołania dziecka do spadku,
• datę, w której dowiedziałeś się o powołaniu dziecka do spadku,
• znane długi i składniki majątku spadkowego wraz z dowodami, np. wezwaniami do zapłaty czy informacjami z banków,

Sąd udziela zezwolenia na wniosek jednego z rodziców po wysłuchaniu drugiego, a postanowienie staje się skuteczne dopiero po uprawomocnieniu (art. 583 k.p.c.). Opłata od wniosku wynosi 100 zł. Wzory pism porządkujących takie sprawy znajdziesz w zakładce wzory wniosków.

Jakie terminy obowiązują przy odrzuceniu spadku przez małoletniego?

Oświadczenie o odrzuceniu spadku trzeba złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (art. 1015 § 1 k.c.). W przypadku dziecka w praktyce liczy się ten termin od chwili, gdy dowiedział się o tym rodzic jako jego przedstawiciel ustawowy – zwykle jest to moment, w którym rodzic sam odrzucił spadek.

Dobra wiadomość jest taka, że jeżeli złożenie oświadczenia wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas trwania tego postępowania (art. 1015 § 1² k.c.). Po uprawomocnieniu się postanowienia termin biegnie dalej. Do zachowania terminu wystarczy też złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia (art. 1015 § 1¹ k.c.).

Gdzie i jak złożyć oświadczenie w imieniu dziecka?

Oświadczenie składa się przed notariuszem albo w dowolnym sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania lub pobytu składającego, ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym (art. 640 § 1 k.p.c. i art. 1018 § 3 k.c.). Mieszkańcy Gdyni mogą złożyć je w Sądzie Rejonowym w Gdyni, nawet jeśli spadkodawca mieszkał gdzie indziej.

Oświadczenie powinno wskazywać spadkodawcę, tytuł powołania do spadku i treść oświadczenia, a także znanych spadkobierców ustawowych i testamenty (art. 641 k.p.c.). Opłata od wniosku o odebranie oświadczenia w sądzie wynosi 100 zł. Szerzej o tym, kiedy odrzucenie w ogóle ma sens, piszemy we wpisie o spadku po osobie, która miała długi.

Co się stanie, jeśli rodzic nie zdąży?

Jeżeli w ciągu 6 miesięcy nie zostanie złożone żadne oświadczenie, dziecko przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.). Odpowiada wtedy za długi spadkowe tylko do wartości stanu czynnego spadku ustalonej w wykazie lub spisie inwentarza (art. 1031 § 2 k.c.).

Wierzyciele mogą jednak kierować roszczenia do dziecka, a rodzice muszą ustalić skład spadku i prowadzić rozliczenia. Jeżeli termin minął wskutek błędu, czasem można uchylić się przed sądem od skutków jego niezachowania (art. 1019 § 2 k.c.). Jak długi „przechodzą” na kolejne pokolenia, wyjaśniamy też w tekście o dziedziczeniu długów po dalszych krewnych.

Najważniejsze wnioski

• Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka co do zasady wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego (art. 101 § 3 k.r.o.).
• Od 15 listopada 2023 r. zgoda sądu nie jest potrzebna, gdy dziecko dziedziczy wskutek odrzucenia spadku przez rodzica, rodzice działają zgodnie, a spadek odrzucają też inni zstępni rodziców.
• Termin na odrzucenie spadku wynosi 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania do spadku.
• Postępowanie o zezwolenie sądu zawiesza bieg 6-miesięcznego terminu.
• Brak oświadczenia w terminie oznacza przyjęcie spadku przez dziecko z dobrodziejstwem inwentarza.

FAQ

Czy oboje rodzice muszą odrzucić spadek w imieniu dziecka?

Oświadczenie może złożyć jeden rodzic, ale do skorzystania z wyjątku z art. 101 § 4 k.r.o. potrzebna jest zgoda drugiego rodzica, który ma władzę rodzicielską, albo wspólne działanie obojga. Przy braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Ile trwa sprawa o zgodę sądu na odrzucenie spadku przez dziecko?

Czas zależy od obciążenia sądu i kompletności wniosku. Na czas tego postępowania bieg 6-miesięcznego terminu jest zawieszony, więc oczekiwanie nie pozbawia dziecka możliwości odrzucenia spadku.

Czy można odrzucić spadek u notariusza w imieniu dziecka?

Tak. Jeśli wymagane jest zezwolenie sądu, przedstawia się notariuszowi prawomocne postanowienie, a w sytuacji z art. 101 § 4 k.r.o. rodzic składa wymagane oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Co jeśli dziecko odziedziczyło spadek po dziadku, bo rodzic już nie żył?

Wtedy dziecko nie dziedziczy wskutek odrzucenia spadku przez rodzica, więc wyjątek z art. 101 § 4 k.r.o. nie ma zastosowania. Na odrzucenie spadku w jego imieniu potrzebna jest zgoda sądu opiekuńczego.

Podsumowanie

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka wymaga ustalenia, czy potrzebna jest zgoda sądu, złożenia wniosku o zezwolenie i pilnowania 6-miesięcznego terminu, zawieszonego na czas postępowania sądowego. Od 2023 r. w części spraw rodzice mogą to zrobić bez udziału sądu. Jeżeli w twojej rodzinie pojawił się zadłużony spadek, skontaktuj się z Kancelarią Adwokacką Marek Wasilewski w Gdyni, aby bezpiecznie przeprowadzić odrzucenie spadku za siebie i dzieci, albo umów konsultację przez stronę kontakt.